Ngành gỗ Việt Nam đang đối mặt với nghịch lý khi nguồn nguyên liệu sinh khối dồi dào nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng gỗ lớn chất lượng cao, phục vụ cho chế biến sâu. Tình trạng này cản trở ngành nâng cao sức cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào nguồn gỗ nhập khẩu. Để khắc phục, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) kêu gọi chuyển đổi tư duy từ “canh tác rừng” sang “quản lý rừng” và phát triển các cơ chế tín dụng, bảo hiểm, liên kết chuỗi để khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn.
Diễn biến chi tiết
Phát biểu tại Diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu”, ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký VIFOREST, nhấn mạnh rằng sau hơn ba thập kỷ, Việt Nam đã đạt độ che phủ rừng trên 42% và xây dựng được ngành công nghiệp gỗ có vị thế. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng hiện tại dựa vào rừng trồng chu kỳ ngắn và xuất khẩu gỗ nhỏ đang bộc lộ nhiều hạn chế. Phần lớn rừng của các hộ gia đình được khai thác sau 3-5 năm, chủ yếu cung cấp nguyên liệu cho dăm gỗ, bột giấy, viên nén và ván công nghiệp, chưa đáp ứng được nhu cầu của ngành chế biến đồ gỗ giá trị cao. VIFOREST ước tính tổng nhu cầu nguyên liệu quy đổi cho bốn nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực vào năm 2025 khoảng 59,5 triệu m³. Trong đó, dăm gỗ và viên nén chiếm tới 46,5 triệu m³ (78,1%), trong khi ván công nghiệp và đồ gỗ xuất khẩu chỉ chiếm 13 triệu m³ (21,9%). Điều này cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu sản phẩm của ngành lâm nghiệp.
Tác động & Nhận định
- Giảm khả năng cạnh tranh: Việc thiếu gỗ lớn khiến ngành chế biến sâu phải phụ thuộc vào nhập khẩu, làm tăng chi phí và giảm biên lợi nhuận, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
- Thúc đẩy chuyển đổi: Yêu cầu chuyển từ khai thác gỗ nhỏ sang phát triển rừng gỗ lớn là cấp thiết để ngành gỗ Việt Nam hướng tới giá trị gia tăng cao hơn và phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm sẽ là động lực quan trọng để các chủ rừng mạnh dạn đầu tư vào chu kỳ dài hơn.
- Cơ hội cho doanh nghiệp: Các doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị rừng trồng gỗ lớn và chế biến sâu sẽ có lợi thế cạnh tranh trong dài hạn, đáp ứng xu hướng tiêu dùng và xuất khẩu đồ gỗ cao cấp.