Bộ Công Thương đang nghiên cứu áp dụng cơ chế giá bán lẻ điện sinh hoạt theo ba khung giờ: cao điểm, bình thường và thấp điểm, tương tự cơ chế giá theo thời gian sử dụng trong ngày (TOU) đang áp dụng cho khách hàng sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu chính là điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện của các hộ gia đình, giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và hạn chế nhu cầu đầu tư nguồn phát mới trong bối cảnh mức tiêu thụ điện ngày càng tăng.
Diễn biến chi tiết
Cơ chế giá TOU khác biệt so với biểu giá bậc thang hiện hành ở chỗ nó không chỉ phụ thuộc vào tổng sản lượng điện tiêu thụ hàng tháng mà còn tính đến thời điểm sử dụng điện. Theo đó, điện dùng vào giờ thấp điểm có thể sẽ rẻ hơn, trong khi vào giờ cao điểm sẽ đắt hơn. Điều này có nghĩa là hai hộ gia gia đình có cùng mức tiêu thụ 500 kWh mỗi tháng nhưng sử dụng vào thời điểm khác nhau có thể phải trả hóa đơn khác nhau.
TS Nguyễn Huy Hoạch nhận định rằng chi phí để cung cấp 1 kWh điện không đồng nhất ở mọi thời điểm trong ngày. Cụ thể, vào giờ thấp điểm hoặc khi nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, chi phí huy động điện thường thấp hơn. Ngược lại, trong các khung giờ nhu cầu tăng cao (đặc biệt vào buổi tối những ngày nắng nóng), hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn. Ông Hoạch nhấn mạnh TOU sẽ phản ánh tốt hơn chi phí cung cấp điện thực tế theo từng thời điểm trong ngày.
Tác động & Nhận định
Việc điều chỉnh giá điện không chỉ là thay đổi cách tính tiền mà còn hướng tới vận hành hiệu quả hệ thống điện. Trước đây, các chương trình điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp sản xuất – nhóm tiêu thụ điện lớn nhất. Tuy nhiên, với sự phát triển của năng lượng mặt trời và sự gia tăng của các thiết bị điện tử, nhóm khách hàng sinh hoạt ngày càng có ảnh hưởng lớn đến toàn hệ thống điện. Việc áp dụng TOU cho hộ gia đình sẽ khuyến khích người dân chủ động điều chỉnh thói quen sử dụng điện sang các khung giờ thấp điểm, giúp cân bằng tải và giảm nguy cơ quá tải hệ thống trong giờ cao điểm.
- Giảm áp lực đầu tư: Khi nhu cầu được phân bổ đều hơn, áp lực đầu tư vào các nguồn phát điện mới và lưới truyền tải sẽ giảm.
- Khuyến khích tiết kiệm năng lượng: Người dân có động lực để sử dụng điện hiệu quả hơn và cân nhắc thời điểm sử dụng các thiết bị điện công suất lớn.
- Phản ánh chi phí thực: Giá điện sẽ phản ánh sát hơn chi phí sản xuất và cung cấp điện ở từng thời điểm, mang lại sự công bằng hơn cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, quá trình triển khai sẽ cần thời gian để chuẩn bị về kỹ thuật (như đồng hồ điện thông minh) và truyền thông rõ ràng để người dân hiểu và thích nghi.