Trung Quốc đã thiết lập quyền kiểm soát gần như hoàn toàn đối với chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, không thông qua các biện pháp trừng phạt mà bằng một chiến lược kinh tế phức tạp kéo dài suốt hai thập kỷ. Thay vì sử dụng thuế quan hay cấm vận thương mại, Bắc Kinh đã áp dụng một bẫy kinh điển thông qua các chính sách trợ cấp sản xuất, xuất khẩu ồ ạt, và kiểm soát giá để đẩy các đối thủ cạnh tranh phương Tây ra khỏi thị trường.
Diễn biến chi tiết
Từ đầu những năm 2000, Trung Quốc đã tập trung vào việc khai thác và chế biến đất hiếm, nguồn nguyên liệu quan trọng cho các ngành công nghệ cao như điện thoại thông minh, xe điện và năng lượng tái tạo. Với chi phí sản xuất thấp và hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, Trung Quốc đã cung cấp đất hiếm với giá cực kỳ cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Điều này khiến các công ty khai thác đất hiếm ở các quốc gia khác, đặc biệt là Mỹ và Úc, không thể cạnh tranh về giá và dần phải đóng cửa. Kết quả là, Trung Quốc nắm giữ hơn 80% sản lượng đất hiếm được tinh chế trên thế giới.
Tác động & Nhận định
Chiến lược này đã mang lại cho Trung Quốc một lợi thế địa chính trị và kinh tế khổng lồ, cho phép nước này có thể tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu nếu muốn. Tuy nhiên, nhận thức về sự phụ thuộc này đã thúc đẩy các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Mỹ và Liên minh châu Âu, đầu tư trở lại vào khai thác và chế biến đất hiếm nội địa hoặc đa dạng hóa nguồn cung từ các đối tác tin cậy khác như Úc và Canada. Các chính sách mới đang được triển khai để giảm thiểu rủi ro từ sự độc quyền của Trung Quốc, cho thấy luật chơi trên thị trường đất hiếm đang dần thay đổi.
- Giảm sự phụ thuộc: Các quốc gia phương Tây đang nỗ lực phát triển chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập.
- Đa dạng hóa nguồn cung: Tìm kiếm các nguồn đất hiếm mới và phát triển công nghệ tái chế.
- Tăng chi phí sản xuất: Giá đất hiếm có thể tăng lên khi các nguồn cung mới kém hiệu quả hơn đi vào hoạt động.