Trung Quốc đang nắm giữ vị thế thống trị toàn cầu về nguồn cung gallium nitride (GaN), một vật liệu quan trọng vừa được tiết lộ là thành phần chủ chốt trong vệ tinh quỹ đạo cao độc nhất của Bắc Kinh. Vệ tinh Ludi Tance-4 01, được phóng vào năm 2023, có khả năng giám sát một phần ba bề mặt Trái đất liên tục 24/7, một năng lực mà Mỹ đã theo đuổi trong nhiều thập kỷ mà chưa đạt được. Hoạt động hiệu quả của vệ tinh này phụ thuộc vào GaN, mà Trung Quốc gần như đang kiểm soát nguồn cung toàn cầu.
Diễn biến chi tiết
Vệ tinh radar Ludi Tance-4 01 sử dụng các chất bán dẫn gallium nitride (GaN) và hiện là vệ tinh duy nhất thuộc loại này trên thế giới. Vệ tinh hoạt động ở độ cao khoảng 36.000 km so với Trái đất, trên quỹ đạo địa tĩnh, cho phép nó duy trì vị trí tương đối trên cùng một khu vực. Điều này giúp vệ tinh có thể đồng thời theo dõi các khu vực rộng lớn cũng như những mục tiêu di chuyển.
GaN là vật liệu cực kỳ quan trọng đối với các hệ thống radar mảng quét điện tử chủ động (AESA), tác chiến điện tử và các nền tảng quốc phòng thế hệ mới. Kể từ khi vệ tinh được phóng vào tháng 8/2023, Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu gallium. Gallium là sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất alumin (nhôm) và không được khai thác từ các mỏ riêng biệt. Với tư cách là nhà sản xuất nhôm lớn nhất thế giới, Trung Quốc hiện chiếm hơn 95% sản lượng gallium nguyên sinh toàn cầu.
Tác động & Nhận định
Việc Trung Quốc độc quyền nguồn cung GaN và ứng dụng nó vào công nghệ vệ tinh tiên tiến có thể gây ra một số tác động:
- Rủi ro chuỗi cung ứng: Các quốc gia khác phụ thuộc vào GaN cho các ứng dụng công nghệ và quốc phòng có thể đối mặt với rủi ro chuỗi cung ứng nếu Trung Quốc tiếp tục thắt chặt kiểm soát xuất khẩu.
- Căng thẳng địa chính trị: Khả năng giám sát toàn cầu của vệ tinh Ludi Tance-4 01 và sự độc quyền về GaN có thể làm gia tăng căng thẳng địa chính trị, đặc biệt với các cường quốc như Mỹ.
- Thúc đẩy nghiên cứu & phát triển: Các quốc gia khác có thể tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển vật liệu thay thế hoặc công nghệ sản xuất GaN để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Đối với nhà đầu tư Việt Nam, thông tin này mang ý nghĩa trung tính. Mặc dù nó cho thấy sự dịch chuyển trong quyền lực công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng chưa có tác động trực tiếp đến thị trường hoặc các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Tuy nhiên, nó phản ánh một xu hướng lớn hơn về kiểm soát tài nguyên chiến lược và công nghệ cao, điều này có thể ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp công nghệ và quốc phòng toàn cầu trong dài hạn.