Việc cá nhân hoặc hộ gia đình bán điện năng lượng mặt trời (NLMT) tự sản xuất cho hàng xóm tại TPHCM đang đối mặt với nhiều rủi ro về mặt pháp lý, an toàn và tiềm ẩn mâu thuẫn trong quan hệ dân cư. Mặc dù điện NLMT mái nhà được khuyến khích phát triển để bổ sung nguồn điện và thúc đẩy chuyển đổi xanh, các chuyên gia cảnh báo rằng khuôn khổ pháp lý hiện hành, đặc biệt là Nghị định 58, chủ yếu ủng hộ mô hình tự sản, tự tiêu, khiến hoạt động mua bán nhỏ lẻ này chưa có cơ chế rõ ràng.
Diễn biến chi tiết
Tại Hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?” do Báo Thanh Niên tổ chức vào ngày 26/6, ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực TPHCM (EVN HCMC), đã chia sẻ rằng thành phố hiện có khoảng 22.800 hệ thống điện mặt trời mái nhà đang vận hành. Trong số đó, khoảng 2.000 hệ thống hoạt động theo mô hình tự sản, tự tiêu thụ. Ông Kiên nhấn mạnh vai trò quan trọng của điện mặt trời mái nhà trong việc bổ sung nguồn điện, giảm phụ thuộc vào các nguồn truyền thống như than hoặc LNG, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu chuyển đổi xanh.
Tuy nhiên, ông Kiên cũng đưa ra cảnh báo về những rào cản đáng kể khi các hộ dân bán điện dư thừa cho hàng xóm. Các rủi ro bao gồm:
- Tính pháp lý chưa rõ ràng: Thiếu quy định cụ thể cho việc mua bán điện quy mô nhỏ giữa các hộ dân.
- Nguy cơ mất an toàn điện, cháy nổ: Khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng lắp đặt, vận hành và đảm bảo an toàn hệ thống điện khi có sự trao đổi điện ngoài lưới điện quốc gia.
- Phát sinh trong quan hệ dân cư: Tiềm ẩn mâu thuẫn về giá cả, chất lượng điện, đo đếm và thanh toán giữa các hộ gia đình.
Trong bối cảnh TPHCM đang đẩy mạnh phát triển giao thông xanh với lượng xe điện tăng nhanh, ông Kiên đề xuất các chủ đầu tư có quỹ đất và diện tích mái phù hợp nên ưu tiên phát triển mô hình “điện mặt trời mái nhà kết hợp trạm sạc” thay vì bán điện cho các hộ dân xung quanh. Mô hình này được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời hỗ trợ hiệu quả quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh và bảo vệ môi trường.
Tác động & Nhận định
Thông tin này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư vào điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam, đặc biệt là ở các đô thị lớn như TPHCM. Nó làm nổi bật sự thiếu vắng khung pháp lý rõ ràng cho các mô hình kinh doanh điện năng lượng tái tạo nhỏ lẻ, ngoài mô hình tự sản, tự tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tối ưu hóa lợi nhuận của các hệ thống NLMT mái nhà nếu không thể bán lượng điện dư thừa một cách hợp pháp và an toàn.
Nhà đầu tư nên xem xét kỹ lưỡng các rủi ro pháp lý và an toàn trước khi triển khai các dự án điện NLMT có ý định bán điện cho bên thứ ba. Đồng thời, gợi ý về mô hình “điện mặt trời mái nhà kết hợp trạm sạc” cũng mở ra hướng đi mới, tiềm năng cho các nhà đầu tư muốn tận dụng quỹ đất và nguồn năng lượng tái tạo để phục vụ nhu cầu sạc xe điện đang bùng nổ, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của thành phố.
Điều này cũng cho thấy nhu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện chính sách để khuyến khích và quản lý hiệu quả hơn các mô hình phát triển năng lượng tái tạo đa dạng, đồng bộ với mục tiêu chuyển đổi xanh quốc gia.