Việc thực thi cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam đang đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn trách nhiệm và nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Cơ chế này không chỉ đơn thuần là việc đóng góp chi phí xử lý rác thải mà còn hướng tới mục tiêu thay đổi toàn diện chuỗi giá trị sản phẩm từ khâu thiết kế đến tiêu dùng.
Chuyển dịch từ nguyên tắc "người gây ô nhiễm trả tiền"
Theo định nghĩa của EPR, các nhà sản xuất và nhập khẩu phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với sản phẩm và bao bì đưa ra thị trường sau giai đoạn sử dụng. Thay vì đổ dồn gánh nặng thu gom lên ngân sách nhà nước, cơ chế này buộc doanh nghiệp phải tham gia trực tiếp vào quá trình xử lý chất thải.
Bản chất của EPR vượt xa việc trả tiền để "xử lý hậu quả". Cơ chế này tạo áp lực ngược lại để doanh nghiệp tối ưu hóa thiết kế:
- Sản phẩm dễ tái chế sẽ có chi phí xử lý thấp hơn.
- Bao bì sử dụng ít vật liệu hơn giúp giảm đáng kể lượng phát thải.
- Tỷ lệ nguyên liệu tái chế cao góp phần thúc đẩy thị trường vật liệu thứ cấp phát triển.
Tác động & Nhận định
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, EPR là bước đệm tất yếu trong tiến trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn. Việc tuân thủ quy định này đòi hỏi sự đầu tư dài hạn vào công nghệ sản xuất, đồng thời là thách thức về chi phí vận hành trong ngắn hạn nhưng mang lại giá trị phát triển bền vững trong dài hạn.