Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng nóng, trở thành một trong những mặt hàng nông sản chủ lực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc đang đặt ra những lo ngại về biến động giá cả và nguy cơ ùn ứ nông sản nếu chuỗi cung ứng gặp trục trặc, tương tự “bài học” từ thanh long trước đây.
Diễn biến chi tiết
Trong 5 tháng đầu năm, Trung Quốc chiếm 87,5% kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam, tương đương 492 triệu USD trong tổng số 562,4 triệu USD. Đắk Lắk, một trong những vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất Tây Nguyên, hiện có khoảng 45.000ha sầu riêng, dự kiến sản lượng năm 2026 đạt 500.000 tấn. Khoảng 70% sản lượng sầu riêng của Đắk Lắk được tiêu thụ tại Trung Quốc. Tuy nhiên, chỉ 17-28% diện tích đang cho thu hoạch tại Đắk Lắk được cấp mã số xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, trong khi hàng trăm mã số khác đang chờ phê duyệt.
Theo ông Trần Văn Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, việc thu hoạch lệch vụ giữa các vùng (Đắk Lắk từ tháng 8-11, Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ) có thể giúp Việt Nam hình thành chuỗi cung ứng sầu riêng kéo dài quanh năm. Dù vậy, ông Thắng nhấn mạnh định hướng phát triển trong tương lai là không tiếp tục chạy theo mở rộng diện tích và sản lượng.
Tác động & Nhận định
- Rủi ro phụ thuộc thị trường: Sự phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc tiềm ẩn rủi ro về chính sách nhập khẩu, tiêu chuẩn kiểm dịch và biến động giá, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập của nông dân.
- Thách thức chuỗi cung ứng: Dù sản lượng tăng mạnh, nếu số lượng mã vùng trồng và cơ sở đóng gói không được phê duyệt kịp thời, nguy cơ ùn ứ tại cửa khẩu là rất cao.
- Bài học từ thanh long: Ngành sầu riêng cần rút kinh nghiệm từ thanh long, nơi việc mở rộng diện tích ồ ạt và phụ thuộc vào một thị trường đã dẫn đến tình trạng dư cung, rớt giá và khó khăn trong tiêu thụ.
- Định hướng phát triển bền vững: Thay vì mở rộng quy mô, ngành sầu riêng nên tập trung vào nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và hoàn thiện chuỗi giá trị để đảm bảo phát triển bền vững hơn trong dài hạn.