Sàn giao dịch carbon trong nước đã chính thức vận hành vào ngày 29/6, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong thị trường vốn và chính sách môi trường Việt Nam. Lần đầu tiên, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trở thành hàng hóa có thể định giá và mua bán minh bạch. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo về ba lỗ hổng phổ biến trong kiểm kê phát thải, đặt ra thách thức về dữ liệu đáng tin cậy cho doanh nghiệp khi tham gia thị trường này.
Diễn biến chi tiết
Dữ liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho thấy, mã hạn ngạch VN2025 với tổng khối lượng 511.473.846 tấn CO2 tương đương (tCO2e) đã được cấp cho 110 cơ sở thuộc 3 lĩnh vực trọng điểm gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng trong giai đoạn tuân thủ 2025-2026. Sự kiện này chấm dứt thời kỳ phát thải chỉ là một chỉ tiêu tượng trưng trong các báo cáo phát triển bền vững (ESG) cuối năm. Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là liệu doanh nghiệp đã có đủ dữ liệu đáng tin cậy để tham gia cuộc chơi hay chưa?
Theo Quyết định số 42/2026 của Thủ tướng Chính phủ, danh mục cơ sở bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính đã được mở rộng lên 2.411 doanh nghiệp, tăng thêm 275 đơn vị so với danh mục năm 2024. Với các doanh nghiệp này, hạn ngạch phát thải được phân bổ chính là “quyền được thải” một lượng khí nhà kính xác định. Nếu phát thải vượt hạn ngạch, họ buộc phải mua thêm trên sàn. Ngược lại, nếu kiểm soát tốt và còn dư thừa, họ có thể bán lại để thu về dòng tiền thực.
Tác động & Nhận định
Việc vận hành sàn carbon tạo ra một cơ chế mới để doanh nghiệp có thể kiểm soát chi phí môi trường và thậm chí tạo ra doanh thu từ việc giảm phát thải. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là khả năng kiểm kê phát thải chính xác và minh bạch. Ba lỗ hổng được các chuyên gia chỉ ra bao gồm:
- Thiếu dữ liệu đồng bộ và chuẩn hóa: Nhiều doanh nghiệp chưa có hệ thống thu thập và quản lý dữ liệu phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế.
- Năng lực kiểm kê hạn chế: Thiếu chuyên gia và công nghệ để thực hiện kiểm kê phát thải một cách hiệu quả và đáng tin cậy.
- Rủi ro gian lận và thiếu minh bạch: Khả năng phát sinh các báo cáo không chính xác hoặc cố tình sai lệch để trục lợi từ tín chỉ carbon.
Để thị trường carbon hoạt động hiệu quả, chính phủ và các tổ chức liên quan cần hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực kiểm kê, chuẩn hóa dữ liệu và thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ.