Dù nắm giữ vai trò áp đảo với hơn 80% kim ngạch xuất khẩu tại một số địa phương trọng điểm, nhiều tập đoàn công nghệ đa quốc gia (FDI) như Samsung, Intel hay Canon lại bất ngờ vắng mặt trong bảng xếp hạng 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam.
Nguyên nhân từ các gói ưu đãi đầu tư
Sự đối lập giữa doanh thu, kim ngạch xuất khẩu khổng lồ và mức đóng góp ngân sách trực tiếp chủ yếu bắt nguồn từ các cơ chế thu hút FDI trong nhiều năm qua. Nhằm cạnh tranh dòng vốn quốc tế, Việt Nam đã cấp nhiều gói ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) mang tính lịch sử, bao gồm miễn giảm thuế theo lộ trình miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, cùng mức thuế suất ưu đãi dài hạn chỉ 10% thay vì mức thông thường 20%.
Ngoài ra, các tập đoàn sản xuất công nghệ chủ yếu hoạt động theo hình thức gia công xuất khẩu, được hưởng ưu đãi thuế giá trị gia tăng (VAT) bằng 0%, khiến nghĩa vụ nộp thuế tại nội địa chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với quy mô dòng tiền.
Tác động & Thách thức chính sách
Hiện tượng này đặt ra nhiều bài toán lớn cho cơ quan quản lý và thị trường đầu tư:
- Thực thi Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT): Quy định áp dụng mức thuế tối thiểu 15% đang tạo áp lực thay đổi toàn bộ khung chính sách ưu đãi. Việt Nam cần chuyển dần từ ưu đãi thuế sang hỗ trợ chi phí đầu tư trực tiếp để giữ chân đại bàng FDI.
- Chất lượng dòng vốn FDI: Đòi hỏi gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và kết nối chuỗi cung ứng thực chất với doanh nghiệp nội địa, thay vì chỉ tạo giá trị gia tăng thấp từ gia công.
- Tái cơ cấu thu ngân sách: Giảm bớt phụ thuộc vào việc kỳ vọng đóng góp thuế từ các tập đoàn siêu lớn, đồng thời cân bằng sân chơi bình đẳng hơn với khối doanh nghiệp tư nhân trong nước.