Trạc thải xây dựng và hàng trăm tấn tro xỉ đang được coi là nguồn tài nguyên quý giá, có thể thay thế cát, đá tự nhiên, song lộ trình tái chế vật liệu xây dựng tại Hà Nội đang đối mặt với nhiều rào cản. Những nút thắt chính nằm ở cơ chế, đơn giá và thiếu các điểm đổ thải đúng quy chuẩn, dẫn đến tình trạng xử lý chất thải xây dựng trái phép diễn ra phổ biến.
Diễn biến chi tiết
Hiện trạng đáng báo động là nhiều đơn vị không có giấy phép vẫn thực hiện xử lý trạc thải bằng cách mượn danh doanh nghiệp khác. Nguyên nhân cốt lõi là thành phố Hà Nội thiếu trầm trọng các điểm đổ trạc thải hợp pháp và chưa có cơ chế khuyến khích nhà đầu tư vào lĩnh vực vật liệu tái chế.
Theo GS.TS Nguyễn Hoàng Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, mỗi dự án xây dựng tại Hà Nội lại có một phương án xử lý rác thải khác nhau, dẫn đến tình trạng ký hợp đồng xử lý "trên giấy" nhưng thực chất là mang đi đổ trộm hoặc chôn lấp trái phép. Mặc dù Quy hoạch 609 của Thủ tướng Chính phủ năm 2014 đã xác định các điểm đổ chất thải rắn, nhưng trên thực tế, những vị trí này phần lớn đã bị lấp đầy, gây thiếu hụt nghiêm trọng các địa điểm xử lý đúng quy chuẩn. Điều này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và làm gia tăng chi phí xử lý.
Tác động & Nhận định
Việc tắc nghẽn trong khâu xử lý và tái chế phế thải xây dựng đang tạo ra gánh nặng lớn cho môi trường và nguồn tài nguyên thiên nhiên.
- Đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp xây dựng: Các chi phí phát sinh do xử lý chất thải không đúng quy định hoặc phải tìm kiếm các giải pháp tạm thời làm tăng chi phí dự án và giảm hiệu quả kinh doanh.
- Đối với xã hội và môi trường: Tình trạng đổ trộm, chôn lấp trái phép gây ô nhiễm đất, nước, không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và cảnh quan đô thị. Đồng thời, việc không tận dụng được phế thải xây dựng làm mất đi một nguồn tài nguyên quý giá, buộc phải khai thác quá mức cát, đá tự nhiên.
Để giải quyết vấn đề này, thành phố cần có một cách tiếp cận hoàn toàn mới, coi chất thải xây dựng là một nguồn tài nguyên. Điều này bao gồm việc ban hành các cơ chế, chính sách rõ ràng, khuyến khích đầu tư vào công nghệ tái chế, quy hoạch các điểm đổ thải và trung tâm tái chế tập trung, cùng với việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động xử lý chất thải xây dựng.