Ngành điều Việt Nam đang đối mặt với nghịch lý lớn khi giá trị nhập khẩu điều thô và nhân nguyên liệu vượt xa kim ngạch xuất khẩu nhân điều trong 9 tháng đầu năm, khiến biên lợi nhuận ngày càng mỏng. Dù Việt Nam duy trì vị thế quốc gia xuất khẩu hạt điều hàng đầu thế giới với kim ngạch liên tục chạm kỷ lục, áp lực chi phí nguyên liệu và nguy cơ bị ép giá đang tạo sức ép nặng nề lên các doanh nghiệp chế biến.
Theo Báo Thanh Niên, kim ngạch xuất khẩu hạt điều ghi nhận nhiều thăng trầm trong giai đoạn từ năm 2021 đến nay trước khi chạm mốc kỷ lục hàng tỉ USD. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế thực tế lại bị xói mòn bởi việc phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.
Diễn biến kim ngạch và giá xuất khẩu hạt điều biến động ra sao?
- Năm 2021: Cả nước xuất khẩu 609.259 tấn nhân điều, thu về 3,75 tỉ USD với mức giá bình quân 6.111 USD/tấn.
- Năm 2022: Xuất khẩu sụt giảm mạnh xuống 519.029 tấn, tương đương 3,02 tỉ USD (giảm gần 20% kim ngạch so với năm trước), giá bán bình quân hạ về 5.809 USD/tấn.
- Năm 2023: Sản lượng phục hồi lên 645.316 tấn (tăng hơn 24% so với 2022), nhưng kim ngạch chỉ đạt 3,58 tỉ USD do giá bình quân chạm đáy 6 năm ở mức 5.566 USD/tấn.
- Năm 2024: Xuất khẩu bứt phá lên 765.368 tấn, kim ngạch đạt 4,6 tỉ USD (tăng hơn 28%), giá bình quân phục hồi lên gần 6.000 USD/tấn.
- Năm 2025: Sản lượng tiếp tục tăng lên 797.739 tấn, thiết lập kỷ lục 5,43 tỉ USD.
Sau 4 năm, sản lượng xuất khẩu hạt điều đã tăng gần 31%, trong khi giá trị xuất khẩu tăng gần 45%. Dù vậy, phần lớn giá trị tạo ra đang bị triệt tiêu bởi kim ngạch nhập khẩu điều thô nguyên liệu xấp xỉ ngang bằng.
Tác động tới nhà đầu tư
Nghịch lý biên lợi nhuận mỏng và rủi ro bị ép giá đầu vào lẫn đầu ra đặt ra nhiều thách thức cho chuỗi giá trị nông nghiệp:
- Nhóm doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu nông sản: Rủi ro thu hẹp biên lợi nhuận gộp do giá vốn tăng khi phụ thuộc nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Các doanh nghiệp quy mô nhỏ dễ gặp áp lực thanh khoản và biến động tỷ giá.
- Yếu tố cần theo dõi: Xu hướng giá điều thô quốc tế, các chính sách phát triển vùng nguyên liệu nội địa, cùng khả năng chuyển dịch sang chế biến sâu để gia tăng biên lợi nhuận cho sản phẩm xuất khẩu.