Tại một hội nghị gần đây do Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tổ chức, vấn đề cấm trưng bày thuốc lá và nguy cơ thuốc lá lậu gia tăng đã trở thành tâm điểm thảo luận. Các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải có các giải pháp thực thi hiệu quả khi thuế thuốc lá dự kiến tăng mạnh từ đầu năm 2027.
Diễn biến chi tiết
Ông Hồ Lê Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, đã cảnh báo về khả năng thuốc lá nhập lậu sẽ gia tăng từ ngày 1/1/2027, khi mỗi bao thuốc lá sẽ chịu thêm 2.000 đồng thuế tuyệt đối, và mức thuế này tiếp tục tăng lên 10.000 đồng/bao vào năm 2031. Hiện tại, thuốc lá nhập lậu đang chiếm trên 10% thị phần, gây thất thu ngân sách khoảng 4.000 đến 5.000 tỷ đồng mỗi năm.
Ông Nghĩa viện dẫn kinh nghiệm từ nhiều quốc gia như Australia, Kazakhstan, nơi mỗi lần tăng thuế mạnh đều dẫn đến sự bùng phát của thuốc lá lậu, khiến công tác chống buôn lậu trở nên khó khăn và nguy hiểm hơn. Hiệp hội dự báo đến năm 2031, số thu ngân sách bị thất thoát do thuốc lá nhập lậu có thể lên tới gần 20.000 tỷ đồng mỗi năm.
Tác động & Nhận định
Việc tăng thuế thuốc lá, dù nhằm mục đích y tế công cộng, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ lớn về kinh tế và xã hội:
- Thất thu ngân sách: Mặc dù thuế tăng, nhưng nếu buôn lậu gia tăng đáng kể, tổng thu ngân sách từ thuế thuốc lá có thể không đạt mục tiêu hoặc thậm chí giảm do thị trường hợp pháp bị thu hẹp.
- Khó khăn trong kiểm soát thị trường: Lực lượng chức năng sẽ đối mặt với áp lực lớn hơn trong việc kiểm soát và ngăn chặn buôn lậu, đặc biệt tại các khu vực biên giới.
- Ảnh hưởng đến doanh nghiệp hợp pháp: Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc lá hợp pháp sẽ chịu thiệt thòi do phải cạnh tranh với thuốc lá lậu giá rẻ, không chịu thuế.
- Rủi ro sức khỏe cộng đồng: Thuốc lá lậu thường không được kiểm soát chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ cao hơn cho sức khỏe người tiêu dùng.
Chính phủ cần có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt để vừa đạt được mục tiêu tăng thu thuế và giảm tỷ lệ hút thuốc, vừa kiểm soát hiệu quả vấn nạn thuốc lá lậu, bảo vệ nguồn thu ngân sách và môi trường kinh doanh lành mạnh.