Những chuyển động gần đây cho thấy xu hướng chiến lược khó có thể đảo ngược khi các quốc gia Trung Đông từng tin rằng eo biển Hormuz sẽ luôn thông suốt, nay đã chuẩn bị cho khả năng điều đó không còn đúng nữa.
Diễn biến chi tiết
Cuộc chiến của Mỹ với Iran, sau gần 6 tháng, đã biến thành vấn đề cạnh tranh quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Iran đã chứng minh cả năng lực và quyết tâm tấn công các tàu thương mại đi qua eo biển này nếu không tuân theo quy tắc do Tehran đặt ra. Điều này được Mỹ và phần lớn thế giới coi là không thể chấp nhận. Mục tiêu chiến lược hiện nay tập trung vào câu hỏi liệu eo biển Hormuz sẽ tiếp tục là tuyến hàng hải quốc tế hay Iran sẽ có quyền quyết định ai được đi qua và theo những điều kiện nào.
Nếu để Iran giành quyền kiểm soát, nước này có thể thu về hàng chục tỷ đô la phí quá cảnh mỗi năm, đồng thời nắm quyền điều tiết dòng chảy năng lượng của thế giới, trở thành “bộ điều nhiệt” của nền kinh tế toàn cầu. Iran đang kiểm soát Hormuz bằng cách sử dụng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa hành trình để tấn công các tàu dân sự. Điều này đủ để khiến hoạt động thương mại gần như tê liệt và phá vỡ giả định tồn tại suốt nhiều thập kỷ rằng eo biển Hormuz luôn mở cửa cho hàng hải quốc tế ngay cả trong thời kỳ chiến tranh.
Tác động & Nhận định
- Rủi ro địa chính trị gia tăng: Khả năng Iran kiểm soát eo biển Hormuz tạo ra rủi ro lớn cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và các tuyến hàng hải quốc tế.
- Biến động giá dầu: Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu, đều có thể đẩy giá dầu tăng vọt, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
- Chiến lược năng lượng mới: Các quốc gia Trung Đông và Mỹ đang tìm cách xây dựng các tuyến đường thay thế và đa dạng hóa nguồn cung để giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz, nhằm hóa giải "gọng kìm" của Iran.
- Ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu: Sự bất ổn tại Hormuz có thể làm tăng chi phí vận tải biển, ảnh hưởng đến thương mại quốc tế và các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất nhập khẩu năng lượng.
Thách thức này đặt ra một vấn đề rất lớn đối với an ninh năng lượng toàn cầu và đòi hỏi những phản ứng chiến lược mạnh mẽ từ các cường quốc.