Mỹ vừa công bố chiến dịch nhằm cô lập Iran khỏi nền kinh tế toàn cầu, đồng thời đe dọa trừng phạt bất kỳ thực thể nào tiếp tục làm ăn với Tehran. Động thái này nhằm cắt đứt nguồn tài chính đã duy trì nền kinh tế Iran suốt gần sáu tháng chiến sự, có khả năng đẩy Mỹ vào thế đối đầu với một số đối tác thương mại lớn của Tehran, đặc biệt là Trung Quốc và UAE.
Diễn biến chi tiết
Chiến dịch mới của Washington, được công bố vào ngày 24/8, tập trung vào việc cắt đứt huyết mạch thương mại của Iran. Dù chi tiết thực thi còn chưa rõ ràng, động thái này đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ. Trung Quốc là khách mua dầu lớn nhất của Iran, chiếm khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu theo số liệu của Chính phủ Mỹ. Kim ngạch thương mại song phương giữa Trung Quốc và Iran đạt 9,96 tỷ USD vào năm 2025, chưa kể 31,2 tỷ USD dầu thô xuất khẩu không được ghi nhận chính thức. Các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc thường mua lượng dầu này, với dầu Iran được ghi là của Malaysia hoặc Indonesia, và các khoản thanh toán được thực hiện ngoài hệ thống đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt một số nhà máy lọc dầu này nhưng chưa trừng phạt các tổ chức tài chính Trung Quốc. Bắc Kinh đến nay vẫn phản đối công khai các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran. Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, nhận định Bắc Kinh sẽ "âm thầm tăng cường tuân thủ" tại các ngân hàng và công ty dầu khí quốc doanh.
UAE cũng là thị trường thương mại số một của Iran, đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Tehran tiếp cận kinh tế toàn cầu. Việc siết chặt kinh tế có thể ảnh hưởng đến dòng chảy hàng hóa và dịch vụ qua UAE.
Tác động & Nhận định
Chiến dịch này sẽ có tác động đáng kể đến
- Trung Quốc: Các nhà nhập khẩu dầu và các công ty thương mại của Trung Quốc sẽ đối mặt với rủi ro trừng phạt gia tăng, buộc họ phải tìm kiếm các nguồn cung cấp năng lượng thay thế và điều chỉnh các kênh thanh toán. Điều này có thể gây ra biến động giá dầu hoặc chi phí vận chuyển tăng cao.
- UAE: Vị thế trung tâm thương mại của UAE trong khu vực có thể bị ảnh hưởng nếu các giao dịch với Iran bị hạn chế nghiêm ngặt hơn, tác động đến hoạt động logistics và dịch vụ tài chính.
- Giá dầu toàn cầu: Việc Mỹ cắt đứt nguồn cung dầu từ Iran có thể ảnh hưởng đến nguồn cung dầu toàn cầu, tiềm ẩn nguy cơ đẩy giá dầu lên cao, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến các nền kinh tế nhập khẩu dầu.
Nhà đầu tư cần theo dõi sát sao diễn biến này, đặc biệt là tác động đến giá dầu và các ngành công nghiệp phụ thuộc vào năng lượng. Căng thẳng địa chính trị gia tăng cũng có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường và các dòng vốn đầu tư quốc tế.