Dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại 78 công ty chứng khoán đã đạt kỷ lục mới hơn 457.500 tỷ đồng vào cuối quý 3/2026, bất chấp thanh khoản giao dịch toàn thị trường suy giảm nghiêm trọng. Diễn biến trái chiều này đang làm dấy lên những cảnh báo về rủi ro tiềm ẩn đối với nhà đầu tư và cấu trúc thị trường chứng khoán Việt Nam.
Vì sao margin lập kỷ lục khi thanh khoản giảm sâu?
Theo thống kê từ FiinTrade, quy mô margin tại 78 công ty chứng khoán (chiếm khoảng 99,6% vốn chủ sở hữu toàn ngành) đã tăng 11.700 tỷ đồng so với quý trước và tăng 56.400 tỷ đồng (tương đương 14,1%) so với cuối năm 2025. Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn hóa thị trường tự do chuyển nhượng (free-float) chạm mức 14,2%, cao hơn đáng kể so với mức 5,6% năm 2020 và 8,8% tại đỉnh năm 2022.
Ngược lại, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trong quý 3/2026 chỉ đạt khoảng 14.800 tỷ đồng, giảm 22,6% so với quý liền trước và thấp hơn tới 63,6% so với cùng kỳ năm 2025. Theo ông Bùi Văn Huy, Tổng Giám đốc FIDT, sự lệch pha này xuất phát từ việc phần lớn dòng tiền margin hiện nay tập trung vào các khoản cho vay theo thỏa thuận riêng (margin deal), thay vì phục vụ nhu cầu giao dịch thông thường trên sàn.
Tác động tới nhà đầu tư
Sự giao thoa ngày càng lớn giữa thị trường cổ phiếu và thị trường nợ tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn cho thị trường chung:
- Rủi ro tài sản bảo đảm: Cổ phiếu bị biến thành tài sản bảo đảm cho các nghĩa vụ nợ tương tự kênh trái phiếu doanh nghiệp. Biến động giá cổ phiếu sẽ phụ thuộc nặng nề vào năng lực tài chính của cổ đông đi vay nợ thay vì chỉ dựa vào kết quả kinh doanh.
- Nguy cơ giải chấp chéo: Khi thị trường biến động tiêu cực, áp lực bán giải chấp từ các hợp đồng vay deal lớn có thể gây sốc thanh khoản diện rộng.
- Điều cần theo dõi: Nhà đầu tư cần đặc biệt cẩn trọng với các mã cổ phiếu có tỷ lệ cô đặc cao nhưng khối lượng dùng làm tài sản thế chấp lớn, đồng thời kiểm soát chặt chẽ tỷ trọng đòn bẩy cá nhân.