Làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ trên quy mô toàn cầu đang đẩy lợi suất lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ qua, tạo ra sức ép lớn lên chi phí vay nợ và đe dọa sự ổn định của nền kinh tế thế giới. Hiện tượng này xuất hiện đồng loạt tại các nền kinh tế lớn, làm dấy lên lo ngại về một chu kỳ thắt chặt tiền tệ mới và rủi ro nợ công vượt tầm kiểm soát.
Diễn biến chi tiết trên thị trường trái phiếu
Trong những tuần gần đây, thị trường ghi nhận sự sụt giảm mạnh của giá trái phiếu, kéo theo lợi suất tăng vọt. Trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã chạm mốc 3% vào ngày 1/9, mức cao nhất kể từ năm 1996, đánh dấu bước ngoặt lớn đối với nền kinh tế quen thuộc với lãi suất siêu thấp. Tại Mỹ, lợi suất kỳ hạn 10 năm tiệm cận 4,81%, cao nhất kể từ tháng 11/2023, trong khi Anh và Đức lần lượt ghi nhận mức đỉnh hơn một thập kỷ ở 5,25% và 3,378%.
Đợt bán tháo này xuất phát từ nhiều nguyên nhân cốt lõi
- Cú sốc năng lượng: Giá dầu thô nhảy vọt sau các xung đột địa chính trị giữa Mỹ và Iran khiến nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát.
- Áp lực nợ công: Nợ công của Mỹ vừa vượt mốc 40.000 tỷ USD, trong khi tỷ lệ nợ trên GDP tại các nước G7 đều ở mức báo động từ 100% trở lên.
- Kỳ vọng lãi suất: Quan điểm điều hành cứng rắn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và BOJ khiến thị trường lo ngại các ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục nâng hoặc neo giữ lãi suất ở mức cao.
- Nhu cầu vốn cho AI: Làn sóng phát hành trái phiếu doanh nghiệp ồ ạt từ các tập đoàn công nghệ lớn như Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft để tài trợ cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo đã làm gia tăng cung cầu vốn, kéo chi phí vay leo thang.
Tác động & Nhận định
Môi trường lợi suất trái phiếu cao đang làm gia tăng chi phí vốn cho cả chính phủ và doanh nghiệp toàn cầu. Đối với nhà đầu tư, rủi ro từ thị trường trái phiếu có thể lan sang thị trường chứng khoán và các loại tài sản rủi ro khác khi dòng vốn có xu hướng rút lui để tìm kiếm lợi suất phi rủi ro hấp dẫn hơn.