Thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran về việc pha loãng kho uranium làm giàu được xem là một bước đi nhằm hạ nhiệt căng thẳng, nhưng các chuyên gia vẫn cảnh báo về nguy cơ Tehran tái khởi động chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân. Mặc dù các chi tiết kỹ thuật liên quan đến số phận kho uranium làm giàu của Iran chưa được thống nhất, một thỏa thuận "tối thiểu" chỉ dừng ở việc pha loãng số vật liệu này sẽ cần cơ chế giám sát cực kỳ nghiêm ngặt để ngăn chặn nguy cơ phát triển vũ khí hạt nhân.
Diễn biến chi tiết
Theo các nội dung đã được hai bên nhất trí, Iran và Mỹ sẽ bảo đảm lượng uranium làm giàu được "pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA)". Tuy nhiên, các vấn đề quan trọng như việc có vận chuyển số uranium này ra khỏi Iran hay không vẫn đang trong quá trình đàm phán. Kelsey Davenport, Giám đốc Chính sách Không phổ biến Vũ khí hạt nhân của Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí, chỉ ra rằng, kể từ khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Iran đã tích lũy được những kiến thức và năng lực không thể đảo ngược trong lĩnh vực làm giàu uranium và sản xuất máy ly tâm.
Cùng quan điểm, ông Eric Brewer từ tổ chức Nuclear Threat Initiative nhấn mạnh việc Mỹ cho phép Iran tiếp tục nắm giữ uranium làm giàu ở mức 5% vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn. Lý do là vì Iran đã sở hữu trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm đáng kể trong lĩnh vực này. Ông Brewer từng khẳng định Washington không nên chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào nếu không bao gồm việc loại bỏ phần lớn, hoặc toàn bộ, kho uranium làm giàu của Iran.
Tác động & Nhận định
Việc Iran vẫn giữ lại uranium làm giàu đã được pha loãng, dù dưới sự giám sát, đồng nghĩa với việc họ vẫn có khả năng nhanh chóng nâng cấp lại quá trình làm giàu nếu muốn. Điều này tạo ra một rủi ro tiềm ẩn cho an ninh khu vực và toàn cầu, có thể ảnh hưởng đến các chính sách đối ngoại và kinh tế của các cường quốc. Đối với nhà đầu tư, những căng thẳng địa chính trị liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran có thể dẫn đến:
- Biến động giá dầu: Iran là một nước xuất khẩu dầu mỏ lớn, bất kỳ leo thang căng thẳng nào cũng có thể đẩy giá dầu lên cao, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và lạm phát toàn cầu.
- Rủi ro thị trường tài chính: Bất ổn địa chính trị thường khiến nhà đầu tư tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn như vàng hoặc trái phiếu chính phủ, gây áp lực lên thị trường chứng khoán.
- Tác động đến thương mại quốc tế: Các lệnh trừng phạt hoặc hạn chế thương mại mới có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và hoạt động kinh doanh của nhiều công ty trên thế giới, bao gồm cả các công ty có liên quan đến Việt Nam.
Nhìn chung, thỏa thuận này dù giảm căng thẳng trước mắt nhưng không giải quyết triệt để vấn đề, đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ và cơ chế giám sát nghiêm ngặt hơn từ cộng đồng quốc tế.