Iran và Oman đã đạt được một thỏa thuận về tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, một tuyến đường chiến lược quan trọng. Thỏa thuận này được công bố vào ngày thứ Tư (5/8), đồng thời Iran khẳng định Mỹ không tham gia trực tiếp vào quá trình đàm phán, dù Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán đang "tiến triển rất thuận lợi".
Diễn biến chi tiết
Iran và Oman đã hoàn tất thỏa thuận về tọa độ địa lý của tuyến hàng hải được đề xuất qua eo biển Hormuz. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết hai nước đang soạn thảo tuyên bố chung, bao gồm các vấn đề kỹ thuật, pháp lý, an ninh và môi trường. Các nguồn tin chính thức từ truyền thông Iran nhấn mạnh rằng eo biển Hormuz chỉ có thể mở cửa trở lại nếu Mỹ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Một trong những vấn đề cốt lõi của thỏa thuận là yêu cầu của Tehran về thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, dựa trên lập luận về chủ quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này. Quan điểm này đối lập với Mỹ và các quốc gia Vùng Vịnh, những bên khẳng định hoạt động lưu thông qua eo biển phải được duy trì tự do theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Ông Baghaei đề cập Mỹ là “bên thứ ba” và cho rằng thỏa thuận giữa Iran và Oman sẽ không thể đảm bảo an toàn hàng hải nếu “hoạt động phong tỏa hải quân của Mỹ và các hành động khác nhằm vào Iran cùng lợi ích của nước này vẫn tiếp diễn”. Thông báo của Tehran được đưa ra sau nhiều ngày đồn đoán về các cuộc đàm phán kéo dài hai tháng, phù hợp với biên bản ghi nhớ mà Iran đã ký với Mỹ hồi tháng 6.
Tác động & Nhận định
Thỏa thuận này, dù chưa hoàn chỉnh về tuyên bố chung, có thể mang lại sự ổn định nhất định cho hoạt động vận chuyển dầu khí qua eo biển Hormuz, vốn là điểm nóng địa chính trị có khả năng ảnh hưởng đến giá dầu toàn cầu. Tuy nhiên, việc Iran yêu cầu thu phí và điều kiện chấm dứt phong tỏa của Mỹ cho thấy còn nhiều bất đồng lớn cần được giải quyết.
- Giá dầu: Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể đẩy giá dầu lên cao, ảnh hưởng đến các nền kinh tế nhập khẩu dầu mỏ, bao gồm Việt Nam.
- Thương mại quốc tế: Sự thông suốt của tuyến đường này là tối quan trọng cho chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Quan hệ Mỹ - Iran: Thỏa thuận cho thấy một kênh đối thoại giữa các bên, nhưng sự khác biệt về quan điểm chủ quyền và các lệnh trừng phạt vẫn là rào cản lớn.