Hải quan Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình quản lý dựa trên rủi ro gắn liền với mức độ tuân thủ pháp luật và ứng dụng dữ liệu số của doanh nghiệp. Theo Báo Thanh Niên ngày 12/10/2026, cơ chế này giúp kiểm soát chính xác đối tượng nguy cơ cao, đồng thời hỗ trợ thông quan nhanh chóng cho các đơn vị chấp hành tốt quy định.
Hải quan đổi mới phương thức quản lý ra sao?
Theo khuyến nghị từ Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) và quy định tại Luật Hải quan số 54/2014/QH13, quản lý rủi ro được xác định là phương thức cốt lõi xuyên suốt từ khâu trước, trong đến sau thông quan. Thay vì kiểm tra đồng loạt, cơ quan hải quan căn cứ vào đánh giá rủi ro hệ thống để đưa ra quyết định kiểm tra, giám sát hay thanh tra.
Ngành hải quan đang xây dựng hệ thống kiến trúc quản lý tuân thủ nhiều tầng, bao gồm:
- Đo lường, đánh giá trạng thái, hành vi và xu hướng tuân thủ của doanh nghiệp.
- Phân nhóm doanh nghiệp và triển khai chương trình khuyến khích tự nguyện tuân thủ.
- Tích hợp toàn bộ kết quả vào "hồ sơ tuân thủ doanh nghiệp" - kho dữ liệu số trung tâm cập nhật liên tục để theo dõi toàn diện lịch sử chấp hành pháp luật.
Tác động tới nhà đầu tư
Việc chuẩn hóa cơ chế quản lý rủi ro và số hóa dữ liệu mang lại nhiều tác động thiết thực cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu niêm yết trên thị trường chứng khoán:
- Tiết giảm chi phí và thời gian: Nhóm doanh nghiệp duy trì hồ sơ tuân thủ tốt sẽ được giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế, rút ngắn thời gian giải phóng hàng và tối ưu chi phí logistics.
- Phân hóa rủi ro vận hành: Các đơn vị có mức độ tuân thủ thấp hoặc có lịch sử vi phạm sẽ chịu sự can thiệp, giám sát chặt chẽ hơn, làm gia tăng chi phí lưu kho bãi và thời gian giao hàng.
- Yêu cầu minh bạch: Nhà đầu tư cần theo dõi năng lực quản trị chuỗi cung ứng và mức độ tuân thủ hải quan của các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu để đánh giá rủi ro gián đoạn hàng hóa.