Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang đề xuất một thay đổi lớn trong thủ tục giao dịch bất động sản, đó là loại bỏ yêu cầu công chứng, chứng thực bắt buộc đối với các hợp đồng chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho, thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Thay vào đó, trách nhiệm kiểm soát rủi ro được chuyển giao cho Văn phòng Đăng ký đất đai, dựa trên các điều kiện như đất có giấy chứng nhận, không tranh chấp, không bị kê biên, còn thời hạn sử dụng và không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Sự thay đổi này được xem là một trong những điều chỉnh có tác động sâu rộng nhất đối với cơ chế giao dịch bất động sản trong nhiều năm qua, với kỳ vọng cắt giảm bớt thủ tục nhờ hệ thống thông tin đồng bộ dữ liệu quốc gia về dân cư và định danh bất động sản.
Diễn biến chi tiết
Hiện tại, yêu cầu công chứng, chứng thực là một hàng rào pháp lý đầu tiên giúp kiểm tra năng lực hành vi, quyền định đoạt, tính xác thực của giấy tờ, tài sản chung riêng và tình trạng tranh chấp. Điều này được quy định rõ tại khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024 và các văn bản pháp luật liên quan. Tuy nhiên, Điều 27 của dự thảo Luật Đất đai ban hành ngày 20/7/2026 đã không còn nội dung yêu cầu hợp đồng phải được công chứng hoặc chứng thực. Việc lược bỏ bước công chứng được kỳ vọng sẽ làm đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng cũng đặt ra những thách thức mới về mặt kiểm soát rủi ro pháp lý.
Tác động & Nhận định
- Tăng trách nhiệm của Văn phòng Đăng ký đất đai: Cơ quan này sẽ phải gánh vác vai trò kiểm tra tính pháp lý của giao dịch, từ đó yêu cầu nâng cao năng lực và hệ thống kiểm soát thông tin.
- Tiềm ẩn rủi ro cho người dân: Việc bỏ công chứng có thể khiến người dân dễ gặp phải rủi ro liên quan đến giấy tờ giả, tranh chấp, hoặc giao dịch với đối tượng không đủ năng lực hành vi nếu các cơ quan nhà nước không đảm bảo được hệ thống kiểm soát chặt chẽ.
- Ảnh hưởng thị trường bất động sản: Nếu hệ thống mới hoạt động hiệu quả, giao dịch bất động sản có thể trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. Ngược lại, nếu phát sinh nhiều tranh chấp, niềm tin vào thị trường có thể bị ảnh hưởng.
- Ý kiến trái chiều từ chuyên gia: Các luật sư như ông Trần Minh Cường (Đoàn Luật sư TPHCM) và ông Nguyễn Văn Quynh (Hãng luật Hưng Yên) đều nhận định đây là thay đổi lớn, cần cân nhắc kỹ lưỡng về cơ chế kiểm soát rủi ro thay thế.