Mặc dù sản lượng điện mặt trời tại châu Âu đã đạt kỷ lục, đáp ứng hơn một nửa nhu cầu tiêu thụ vào giờ cao điểm, giá điện bán buôn trên thị trường lại nhiều thời điểm rơi xuống mức âm. Điều này có nghĩa là các đơn vị phát điện phải trả tiền để đưa điện lên hệ thống, tạo áp lực tài chính lớn cho các doanh nghiệp năng lượng tái tạo và buộc họ phải chuyển hướng chiến lược sang tích trữ và tối ưu hóa hạ tầng.
Diễn biến chi tiết
Năm 2025 chứng kiến công suất năng lượng tái tạo toàn cầu tăng 16%, đạt kỷ lục 800 GW, trong đó điện mặt trời quang điện đóng góp hơn 3/4 tổng công suất mới bổ sung. Tại Trung Quốc, tổng công suất điện mặt trời tích lũy đã cán mốc 1,27 tỷ kW vào giữa năm, trong khi Ấn Độ bổ sung 37 GW chỉ trong một năm. Tuy nhiên, sự bùng nổ nguồn cung đã phơi bày điểm nghẽn nghiêm trọng trong hạ tầng truyền tải.
Dữ liệu từ LSEG cho thấy giá điện thu được bình quân trong nửa đầu năm tại các thị trường lớn như Đức, Pháp, Hà Lan, Bỉ, Italy và Tây Ban Nha đã sụt giảm trung bình 42% so với cùng kỳ năm 2023. Nguyên nhân chính là do điện mặt trời đồng loạt tràn vào lưới điện vào giữa trưa, gây ra tình trạng dư thừa cục bộ. Khi giá điện tụt dốc, các đơn vị vận hành lưới điện buộc phải cắt giảm công suất để đảm bảo an toàn hệ thống.
Tác động & Nhận định
Tình trạng giá điện âm cho thấy sự phát triển nhanh chóng của năng lượng tái tạo đang vượt quá khả năng hấp thụ của hạ tầng lưới điện hiện có. Đối với nhà đầu tư, điều này đặt ra thách thức lớn về hiệu quả đầu tư và khả năng sinh lời từ các dự án điện mặt trời truyền thống.
- Thúc đẩy đầu tư vào lưu trữ: Áp lực giá sẽ đẩy mạnh xu hướng đầu tư vào các giải pháp lưu trữ năng lượng (pin) và công nghệ lưới điện thông minh để tối ưu hóa việc phân phối điện.
- Chuyển đổi mô hình kinh doanh: Các doanh nghiệp năng lượng tái tạo sẽ phải chuyển đổi từ chỉ sản xuất sang kết hợp sản xuất, lưu trữ và quản lý năng lượng để tối đa hóa doanh thu và giảm thiểu rủi ro.
- Bài học cho thị trường mới nổi: Việt Nam và các thị trường có tiềm năng điện mặt trời lớn cần rút kinh nghiệm từ châu Âu để phát triển hạ tầng truyền tải và lưu trữ đồng bộ, tránh tình trạng dư thừa công suất gây mất cân đối thị trường.