Hiện tượng El Nino được dự báo quay trở lại với xác suất trên 90% vào cuối năm 2026, cùng với mùa lũ suy giảm và lượng mưa thiếu hụt, đang đặt Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trước nguy cơ một mùa khô hạn và xâm nhập mặn nghiêm trọng. Để bảo vệ sản xuất nông nghiệp, các cơ quan chức năng đã sớm kích hoạt các kịch bản vận hành hệ thống thủy lợi, được ví như những “lá chắn thép”.
Diễn biến chi tiết
Những tín hiệu từ thượng nguồn sông Mekong cho thấy một mùa nước nổi không mấy khả quan cho ĐBSCL. Từ tháng 9 đến tháng 11, hiện tượng ENSO sẽ chuyển sang El Nino với xác suất cao, trên 90%. Điều này kéo theo lượng mưa trên toàn lưu vực sông Mekong giảm rõ rệt, dòng chảy về đồng bằng suy kiệt, dự báo mùa lũ sẽ thấp hơn mức trung bình nhiều năm.
Dữ liệu quan trắc cho thấy lũ đầu nguồn sông Cửu Long năm nay không chỉ xuất hiện muộn mà đỉnh lũ cũng thấp. Cụ thể, đỉnh lũ tại trạm Tân Châu dự kiến chỉ 3,5 - 3,8m, thấp hơn trung bình từ 0,06 - 0,36m. Tại trạm Châu Đốc, mực nước cao nhất khả năng đạt khoảng 3,1 - 3,4m, thấp hơn trung bình từ 0,07 - 0,37m. Đỉnh lũ chính vụ, vốn được mong đợi để thau chua, rửa mặn và bồi đắp phù sa, dự báo sẽ chỉ xuất hiện muộn vào cuối tháng 9 đến nửa đầu tháng 10 và sau đó rút nhanh. Các chuyên gia khí tượng nhận định, trạng thái El Nino sẽ tiếp tục duy trì sau khi mùa mưa kết thúc, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng ngay từ những ngày đầu của mùa khô 2026-2027.
Tác động & Nhận định
Tình hình hạn mặn khốc liệt dự báo sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa và nuôi trồng thủy sản tại ĐBSCL – vựa lúa và thủy sản chính của Việt Nam. Điều này có thể gây ra:
- Giảm năng suất và sản lượng nông nghiệp: Thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng, vật nuôi.
- Gia tăng chi phí sản xuất: Nông dân có thể phải đầu tư vào các giải pháp chống mặn, bơm tưới tốn kém hơn.
- Rủi ro cho an ninh lương thực và xuất khẩu: Nếu tình hình nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến mục tiêu xuất khẩu gạo và các mặt hàng nông sản chủ lực khác.
Việc kích hoạt sớm các kịch bản vận hành “lá chắn thép” thủy lợi là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại, nhưng thách thức vẫn rất lớn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và hiệu quả.