Một thỏa thuận ghi nhớ giữa Mỹ và Iran, được công bố sau khi Tổng thống Trump ký kết, đang đối mặt với làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ một số thượng nghị sĩ đảng Dân chủ. Họ cho rằng bản ghi nhớ này mang lại lợi ích đáng kể cho Iran mà không có đủ lợi ích tương xứng cho phía Mỹ, thậm chí còn cáo buộc ông Trump "đầu hàng Iran" sau khi khơi mào xung đột.
Diễn biến chi tiết
Ngày 17/6, chính quyền Mỹ công bố các chi tiết của bản ghi nhớ đạt được với Iran. Thỏa thuận dự kiến sẽ được ký kết chính thức vào ngày 19/6, mở ra giai đoạn 60 ngày để đàm phán các điều khoản cuối cùng. Theo thông tin từ các hãng thông tấn Iran, bản ghi nhớ 14 điểm này bao gồm việc chấm dứt giao tranh giữa hai bên trên mọi mặt trận và cam kết đàm phán hướng tới một “thỏa thuận cuối cùng” thực chất hơn trong vòng 60 ngày (có thể gia hạn).
Một điểm nổi bật là việc eo biển Hormuz sẽ được mở trở lại, với Iran đồng ý cho phép tàu thương mại đi qua an toàn mà không mất phí trong 60 ngày, sau đó là đàm phán với Oman để quản lý eo biển. Quan trọng hơn, Mỹ sẽ chấm dứt mọi hình thức trừng phạt, giải phóng hoàn toàn các khoản tiền và tài sản bị đóng băng, và bắt đầu dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Điểm gây tranh cãi lớn nhất là cam kết của Mỹ về việc hợp tác với các đối tác khu vực để xây dựng kế hoạch phân bổ ít nhất 300 tỷ USD cho Iran nhằm “tái thiết và phát triển kinh tế”. Iran cũng “tái khẳng định sẽ không mua sắm hoặc phát triển vũ khí hạt nhân” với một cơ chế thảo luận liên quan đến kho dự trữ “vật liệu làm giàu” của nước này.
Tác động & Nhận định
Thỏa thuận này, đặc biệt là việc dỡ bỏ trừng phạt và khoản hỗ trợ 300 tỷ USD, có thể thay đổi đáng kể cục diện kinh tế Iran, mở ra cơ hội phục hồi và hội nhập kinh tế quốc tế. Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, việc mở lại eo biển Hormuz và khả năng tăng nguồn cung dầu từ Iran có thể ảnh hưởng đến giá dầu, tuy nhiên, tác động sẽ phụ thuộc vào tốc độ và quy mô thực hiện thỏa thuận.
Tuy nhiên, sự chỉ trích từ đảng Dân chủ cho thấy rủi ro chính trị đáng kể cho thỏa thuận này tại Mỹ. Nếu thỏa thuận vấp phải sự phản đối lớn từ Quốc hội hoặc gặp trở ngại trong quá trình đàm phán chi tiết, việc thực thi có thể bị trì hoãn hoặc thậm chí thất bại. Điều này sẽ duy trì sự bất ổn trong khu vực Trung Đông và ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư toàn cầu về rủi ro địa chính trị.