Căng thẳng địa chính trị leo thang ở Trung Đông, đặc biệt là xung đột Iran, đang đẩy châu Á vào một cuộc khủng hoảng năng lượng tiềm ẩn lần thứ hai. Các biện pháp đối phó ban đầu của nhiều chính phủ châu Á, vốn được xây dựng trên giả định chiến sự ngắn hạn, đang dần trở nên không đủ khi cuộc chiến tiếp diễn và nguồn cung năng lượng toàn cầu bị siết chặt.
Diễn biến chi tiết
Khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, các quốc gia châu Á đã phản ứng bằng cách tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình và sử dụng nguồn dự trữ quốc gia. Tuy nhiên, với việc eo biển Hormuz vẫn đóng và cuộc chiến không có dấu hiệu kết thúc, giá vé máy bay, cước vận tải, hóa đơn điện và gas đồng loạt tăng đang đe dọa tăng trưởng kinh tế khu vực. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo rằng xung đột có thể gây thiệt hại kinh tế tới 299 tỷ USD cho châu Á – Thái Bình Dương và khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói.
Nhiều chính phủ châu Á đã xây dựng ngân sách dựa trên giả định giá dầu Brent trung bình khoảng 70 USD một thùng, đồng thời duy trì trợ giá để ổn định thị trường nội địa. Tuy nhiên, giá dầu Brent đã có lúc vọt lên 120 USD, gây áp lực lớn lên ngân sách. Các chính phủ hiện phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: tiếp tục trợ giá, chấp nhận thâm hụt ngân sách, hoặc chuyển gánh nặng chi phí sang người dân, tiềm ẩn nguy cơ phản ứng từ công chúng.
Tác động & Nhận định
- Giá cả leo thang: Giá năng lượng tăng trực tiếp đẩy lạm phát, làm xói mòn sức mua của người dân và tăng chi phí sản xuất cho doanh nghiệp.
- Áp lực lên ngân sách: Các khoản trợ giá năng lượng khổng lồ đang gây thâm hụt ngân sách, hạn chế khả năng chi tiêu công cho các lĩnh vực khác và có thể dẫn đến việc cắt giảm trợ cấp trong tương lai.
- Rủi ro kinh tế vĩ mô: Tăng trưởng kinh tế khu vực có thể bị kìm hãm đáng kể, và nguy cơ nghèo đói gia tăng, đặc biệt ở các quốc gia có nguồn lực hạn chế.
- Chính sách khó khăn: Các chính phủ phải cân bằng giữa việc duy trì ổn định xã hội và quản lý tài khóa bền vững, một nhiệm vụ ngày càng khó khăn trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh.