Sau ba cú sốc toàn cầu liên tiếp trong sáu năm qua – đại dịch COVID-19, cuộc xung đột ở Ukraine và những căng thẳng tại khu vực Hormuz – các quốc gia châu Á đang đẩy mạnh việc cơ cấu lại chuỗi cung ứng. Xu hướng này cho thấy sự dịch chuyển đáng kể khỏi mô hình sản xuất và phân phối “just-in-time” truyền thống, vốn ưu tiên hiệu quả chi phí nhưng lại bộc lộ nhiều điểm yếu khi đối mặt với các gián đoạn lớn.
Diễn biến chi tiết
Mô hình just-in-time (JIT), từng được xem là chuẩn mực để tối ưu hóa chi phí và giảm thiểu tồn kho, đã giúp các doanh nghiệp châu Á trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào một vài nguồn cung ứng và tuyến đường vận chuyển đã khiến khu vực này dễ bị tổn thương khi có các sự kiện bất ngờ. Đại dịch COVID-19 làm tắc nghẽn các nhà máy và cảng biển, xung đột Nga-Ukraine làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và lương thực, còn căng thẳng địa chính trị ở Eo biển Hormuz đe dọa tuyến đường hàng hải quan trọng, nơi khoảng một phần năm lượng dầu mỏ thế giới được vận chuyển.
Tác động & Nhận định
Việc cơ cấu lại chuỗi cung ứng sẽ có tác động sâu rộng đến nền kinh tế châu Á và toàn cầu:
- Tăng cường khả năng phục hồi: Các doanh nghiệp sẽ chú trọng hơn vào việc đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng kho dự trữ chiến lược, dù điều này có thể làm tăng chi phí vận hành.
- Thay đổi dòng chảy FDI: Các quốc gia đang tìm cách thu hút đầu tư vào sản xuất nội địa hoặc từ các quốc gia láng giềng thân thiện hơn, tạo ra các khu vực sản xuất mới.
- Ảnh hưởng đến lạm phát: Chi phí chuỗi cung ứng cao hơn có thể góp phần duy trì áp lực lạm phát trong dài hạn.
Đối với nhà đầu tư Việt Nam, sự thay đổi này tạo ra cả thách thức lẫn cơ hội. Việt Nam có thể thu hút thêm dòng vốn FDI muốn đa dạng hóa sản xuất, nhưng cũng cần chuẩn bị cho việc tăng chi phí nguyên vật liệu và vận chuyển. Các ngành sản xuất, logistics và cảng biển sẽ là tâm điểm của sự điều chỉnh này.