Bộ Công Thương Việt Nam đang xem xét phương án tính tiền điện sinh hoạt theo khung thời gian trong ngày, tương tự mô hình đã áp dụng cho điện sản xuất và một số quốc gia khác. Điển hình là bang California (Hoa Kỳ), nơi đã tiên phong áp dụng biểu giá điện theo giờ (Time-of-Use - TOU) nhằm giảm tải cho lưới điện vào giờ cao điểm, mặc dù một số hộ gia đình ghi nhận hóa đơn tăng đáng kể.
Diễn biến chi tiết
Chính sách TOU tại California không chỉ tính tổng lượng điện tiêu thụ hàng tháng mà còn phụ thuộc vào thời điểm sử dụng điện trong ngày. Các giờ chiều tối thường có giá cao nhất do áp lực lớn lên lưới điện. Ba tập đoàn điện lực lớn của bang, gồm PG&E, SCE và SDG&E, đã triển khai các chương trình TOU dân dụng theo chỉ đạo của Ủy ban Tiện ích Công cộng California (CPUC). Mục tiêu là chuẩn bị cho lộ trình chuyển phần lớn khách hàng dân dụng sang cơ chế TOU mặc định.
Giai đoạn thí điểm đã được triển khai trên quy mô toàn bang với hơn 50.000 hộ dân tham gia tự nguyện. Chương trình này nhằm tạo cơ sở dữ liệu và đánh giá tác động trước khi áp dụng rộng rãi. Mặc dù một số người dùng ghi nhận hóa đơn điện tăng 1 triệu đồng trong một tháng do thay đổi cách tính, chương trình vẫn được đánh giá cao về cách thức triển khai bài bản và cân nhắc kỹ lưỡng các khía cạnh an sinh xã hội.
Tác động & Nhận định
Mô hình TOU ở California cung cấp một cái nhìn tham khảo quan trọng cho Việt Nam trong bối cảnh Bộ Công Thương đang cân nhắc áp dụng chính sách tương tự. Việc tính toán giá điện theo giờ có thể:
- Khuyến khích người dân thay đổi thói quen sử dụng điện, giảm tải cho lưới điện vào giờ cao điểm.
- Tiềm ẩn rủi ro tăng chi phí sinh hoạt cho một bộ phận người dân nếu không có sự điều chỉnh phù hợp hoặc trợ cấp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp.
- Yêu cầu một hệ thống đo đếm và quản lý điện lực hiện đại, đồng bộ.
Kinh nghiệm của California cho thấy cần có lộ trình rõ ràng, đánh giá kỹ lưỡng tác động an sinh xã hội và sự minh bạch trong truyền thông để nhận được sự tin tưởng từ người dân, ngay cả khi hóa đơn có thể tăng lên.