Các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Mỹ và châu Âu, đã thành công trong việc tạo ra các doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong các ngành chiến lược. Thành công này không chỉ đến từ môi trường cạnh tranh và đổi mới của doanh nghiệp, mà còn từ sự hỗ trợ của các chính sách dài hạn về khoa học, công nghệ, giáo dục và phát triển thị trường vốn.
Diễn biến chi tiết
Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu đã xây dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh, nơi mọi doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường nếu chứng minh được năng lực. Điều này khác với mô hình hỗ trợ chọn lọc doanh nghiệp từng xuất hiện ở một số nền kinh tế Đông Bắc Á. Nền tảng cho môi trường này bao gồm hệ thống pháp luật bảo vệ quyền sở hữu và sở hữu trí tuệ, thị trường vốn phát triển, chính sách cạnh tranh minh bạch, cùng với mạng lưới đại học và viện nghiên cứu hàng đầu. Những yếu tố này giúp các ý tưởng mới nhanh chóng phát triển thành doanh nghiệp quy mô lớn.
Đáng chú ý, nhiều công nghệ nền tảng của nền kinh tế số ngày nay như Internet, GPS, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay hàng không vũ trụ đều có nguồn gốc từ các chương trình nghiên cứu được Nhà nước đầu tư hoặc tài trợ trong nhiều năm trước khi được doanh nghiệp thương mại hóa. Gần đây, các chính sách như Đạo luật CHIPS và Khoa học (CHIPS and Science Act) của Mỹ hay Đạo luật Chip của Liên minh châu Âu tiếp tục thể hiện xu hướng các chính phủ chủ động đầu tư vào các ngành công nghiệp chiến lược.
Tác động & Nhận định
Các chính sách của Mỹ và châu Âu cho thấy vai trò quan trọng của chính phủ trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh và đầu tư vào nghiên cứu phát triển các công nghệ cốt lõi. Mô hình này mang lại nhiều bài học giá trị cho các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam trong việc xây dựng năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển các doanh nghiệp công nghệ mũi nhọn. Việc tập trung vào nền tảng giáo dục, khoa học công nghệ và thị trường vốn minh bạch sẽ là chìa khóa để Việt Nam có thể nuôi dưỡng các doanh nghiệp có tầm vóc khu vực và quốc tế trong tương lai.
- Thúc đẩy đổi mới: Môi trường cạnh tranh lành mạnh khuyến khích doanh nghiệp liên tục đổi mới để tồn tại và phát triển.
- Đầu tư dài hạn: Các chính sách đầu tư vào R&D của chính phủ tạo ra nền tảng công nghệ cho sự phát triển lâu dài.
- Vai trò kiến tạo: Chính phủ không can thiệp trực tiếp mà tạo ra "luật chơi" và cơ sở hạ tầng để doanh nghiệp phát triển bền vững.