Đất đai đang trở thành rào cản lớn đối với tăng trưởng kinh tế khi giá bất động sản leo thang làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng và kém hiệu quả trong phân bổ nguồn lực. Vấn đề này được nhà báo Mike Bird phân tích chi tiết trong cuốn sách The Land Trap (Bẫy đất đai), dựa trên lịch sử kinh tế từ nước Anh thời công nghiệp hóa đến thị trường bất động sản Trung Quốc hiện đại, theo Tri thức trực tuyến.
Vì sao đất đai trở thành công cụ tích lũy tài sản thụ động?
Theo tác giả Mike Bird, quyền sở hữu đất đai từ lâu đã là công cụ định hình cấu trúc kinh tế và tích lũy quyền lực. Ngay từ năm 1909, chính trị gia Anh David Lloyd George đã cảnh báo việc giới địa chủ hưởng lợi lớn từ sự phát triển kinh tế mà không tạo ra giá trị tương xứng.
Đến nay, tình trạng này vẫn hiện hữu sâu sắc trong đời sống kinh tế
- Tại Anh, khoảng 25% nghị sĩ đảng Bảo thủ có thu nhập trên 10.000 bảng Anh từ việc cho thuê bất động sản; tỷ lệ này ở đảng Công đảng là 11% (tương đương 44 nghị sĩ).
- Tại Mỹ, giá thuê nhà leo thang khiến các chính sách như đóng băng tiền thuê trở thành tâm điểm tranh luận chính trị tại các đô thị lớn như New York.
- Từ thế kỷ XIX, nhà kinh tế học Henry George đã chỉ ra việc tập trung sở hữu đất khiến lợi ích từ tăng trưởng kinh tế chảy vào túi giới đầu cơ thay vì các doanh nghiệp trực tiếp sản xuất, cung cấp dịch vụ hoặc tạo việc làm.
Bên cạnh đó, bất động sản còn âm thầm chi phối nhiều mô hình kinh doanh tưởng chừng không liên quan, điển hình như chuỗi thức ăn nhanh McDonald's thực chất vận hành dựa trên nền tảng sở hữu địa điểm kinh doanh đắc địa.
Tác động tới nhà đầu tư
Nghịch lý bẫy đất đai mang đến nhiều hàm ý rủi ro cho dòng vốn và các kênh đầu tư dài hạn:
- Dòng vốn sản xuất bị hút cạn: Khi đầu cơ đất đai mang lại lợi nhuận thụ động vượt trội, nguồn lực xã hội sẽ bị phân bổ sai lệch, rút bớt vốn dành cho đổi mới sáng tạo, sản xuất kinh doanh và các doanh nghiệp tạo giá trị thặng dư thực tế.
- Rủi ro chính sách siết thuế: Áp lực giá nhà ở gia tăng sẽ buộc các chính phủ cân nhắc áp dụng các công cụ điều tiết mạnh tay, chẳng hạn như đánh thuế tài sản hoặc thuế đất bổ sung để hạn chế đầu cơ.
- Áp lực chi phí vận hành: Giá mặt bằng và tiền thuê leo thang tiếp tục là gánh nặng lớn đè lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ và sản xuất.