Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao tài sản quan trọng của thế hệ doanh nhân tư nhân sáng lập từ sau thời kỳ Đổi mới. Tuy nhiên, theo khảo sát của PwC công bố năm 2024, việc chuyển giao gặp nhiều rào cản khi thế hệ thứ hai (F2) có xu hướng lựa chọn con đường riêng thay vì tiếp quản điều hành doanh nghiệp gia đình.
Thách thức kế nghiệp doanh nghiệp gia đình ra sao?
Theo số liệu từ PwC năm 2024, tại Việt Nam có 52% người thuộc thế hệ F2 muốn tham gia vào doanh nghiệp và 72% sẵn sàng tham gia quá trình chuyển giao. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức 40% tại Trung Quốc.
Dù vậy, các rào cản nội bộ vẫn rất lớn
- 55% người kế nghiệp lo ngại về cơ cấu quản trị doanh nghiệp gia đình thiếu rõ ràng.
- 61% nhận thấy trở ngại trước những đòi hỏi thay đổi từ nội bộ doanh nghiệp.
- 58% cho biết gặp khó khăn trong việc tìm cơ hội thể hiện năng lực.
Trước thực tế nhiều người thừa kế không muốn trực tiếp điều hành do khác biệt môi trường quản trị hoặc trách nhiệm pháp lý, chuyên gia khuyến nghị các gia đình cần tái cấu trúc việc chuyển giao bằng cách tách bạch 3 yếu tố: quyền sở hữu, quyền kiểm soát và quyền hưởng lợi. Việc thiết lập điều lệ công ty, thỏa thuận cổ đông hoặc phân bổ tài sản ngoài cổ phần (tiền mặt, bất động sản) cần thực hiện sớm để tránh chia nhỏ cổ phần và áp lực dòng tiền.
Tác động tới nhà đầu tư
Việc chuyển giao lãnh đạo tại các tập đoàn tư nhân quy mô lớn có thể tác động trực tiếp tới sự ổn định của doanh nghiệp:
- Rủi ro quản trị: Doanh nghiệp thiếu chiến lược chuyển giao minh bạch dễ phát sinh tranh chấp cổ đông, đe dọa trực tiếp đến tính liên tục trong hoạt động kinh doanh.
- Rủi ro thoái vốn: Nếu người thừa kế phải bán cổ phần để thanh toán nghĩa vụ thừa kế hoặc phân chia tài sản, áp lực bán ròng có thể tạo biến động lên giá cổ phiếu trên thị trường.
- Theo dõi cơ chế điều hành: Nhà đầu tư cần chú ý các doanh nghiệp gia đình niêm yết trong việc bổ nhiệm nhân sự điều hành độc lập hoặc cải thiện tính minh bạch trong hội đồng quản trị.