Thành công vượt bậc của Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc trong vài thập kỷ qua được lý giải bởi chiến lược hình thành và phát triển các doanh nghiệp quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt các ngành công nghiệp chiến lược. Các quốc gia này đã trở thành trung tâm sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn cầu, với khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.
Diễn biến chi tiết
Giáo sư Chalmers Johnson, trong nghiên cứu về Bộ Thương mại Quốc tế và Công nghiệp Nhật Bản (MITI), đã chỉ ra rằng Nhật Bản hồi sinh sau Thế chiến II không chỉ nhờ định hướng thị trường mà còn bởi sự hỗ trợ tài chính, công nghệ và chính sách bảo hộ có điều kiện. Điều này giúp hình thành các tập đoàn công nghiệp khổng lồ như Toyota, Mitsubishi, Hitachi và Sony, đóng vai trò là "nắm đấm thép" giúp Nhật Bản thâm nhập và thống lĩnh các thị trường then chốt như luyện kim, ô tô và điện tử.
Tại Hàn Quốc, nhà kinh tế học Alice Amsden phân tích rằng thành công đến từ việc Chính phủ phân bổ nguồn lực chiến lược (vốn ưu đãi, ngoại tệ, đất đai) cho các Chaebol lớn như Samsung, Hyundai, LG và POSCO. Đổi lại, các tập đoàn này phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về xuất khẩu và làm chủ công nghệ trong các ngành thâm dụng vốn như đóng tàu, thép, bán dẫn và ô tô.
Đài Loan cũng là một trường hợp điển hình, theo giáo sư Robert Wade. Nền kinh tế này không phát triển tự phát mà chủ động xây dựng hệ sinh thái công nghệ cao dựa trên nền tảng của Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp (ITRI) và Công viên Khoa học Tân Trúc, cho thấy sự can thiệp và định hướng chiến lược của chính phủ.
Tác động & Nhận định
Những mô hình này cung cấp bài học quan trọng về vai trò của chính phủ trong việc kiến tạo và hỗ trợ các tập đoàn quốc gia lớn, có thể trở thành mũi nhọn cạnh tranh trên trường quốc tế. Đối với nhà đầu tư Việt Nam, việc nghiên cứu các chiến lược này có thể gợi mở về:
- Tiềm năng phát triển các doanh nghiệp đầu ngành: Khuyến khích đầu tư vào các công ty có tiềm năng trở thành những "người dẫn dắt" trong các lĩnh vực chiến lược của Việt Nam.
- Ảnh hưởng của chính sách vĩ mô: Đánh giá tầm quan trọng của các chính sách hỗ trợ ngành và doanh nghiệp từ phía chính phủ đối với triển vọng tăng trưởng dài hạn của các ngành nghề.
- Học hỏi kinh nghiệm phát triển: Nghiên cứu các mô hình thành công này để áp dụng vào bối cảnh kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao và xuất khẩu.