Dù Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tình hình thực tế trên biển vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Ba tuyến vận tải biển mới đã xuất hiện, buộc các hãng tàu phải cân nhắc giữa nguy cơ va chạm với lực lượng Iran hoặc đối mặt với các lệnh trừng phạt tiềm ẩn từ Mỹ trong tương lai. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã cảnh báo các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz phải tuân thủ sự cho phép và tuyến đường chỉ định của họ, nếu không sẽ phải chịu trách nhiệm về mọi hậu quả. Đây là một trong những thử thách lớn nhất đối với thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Iran và Mỹ, sau hàng loạt vụ việc căng thẳng và xu hướng các tàu lựa chọn tuyến phía nam gần bờ biển Oman để tránh sự giám sát của Iran.
Diễn biến chi tiết
Theo thỏa thuận ngừng bắn, Iran cam kết áp dụng "mọi biện pháp cần thiết" để đảm bảo hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Tuy nhiên, một điều khoản khác quy định Iran và Oman sẽ cùng phối hợp xác định cơ chế quản lý tương lai đối với eo biển này. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã tuyên bố rằng các tuyến đường không được Tehran thông qua là "không thể chấp nhận được". Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng cảnh báo rằng "bất kỳ sự can thiệp hay nỗ lực nào nhằm tạo ra các thỏa thuận song song sẽ chỉ làm phức tạp thêm tình hình, gia tăng căng thẳng và trì hoãn việc mở lại tuyến đường thủy quan trọng này".
Tác động & Nhận định
Tình hình bất ổn tại eo biển Hormuz có thể tạo ra những tác động đáng kể lên thị trường năng lượng toàn cầu và chuỗi cung ứng. Nhà đầu tư cần lưu ý:
- Giá dầu và khí đốt: Bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz, một điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng, đều có thể đẩy giá dầu thô và LNG lên cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và tiêu dùng trên toàn thế giới, bao gồm Việt Nam.
- Chi phí vận tải biển: Các hãng tàu phải đối mặt với chi phí bảo hiểm và chi phí hoạt động cao hơn do rủi ro gia tăng. Việc phải lựa chọn giữa các tuyến đường thay thế, như tuyến gần bờ biển Oman, có thể kéo dài thời gian vận chuyển và tăng chi phí logistic.
- Thương mại quốc tế: Sự căng thẳng leo thang có thể làm gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu, ảnh hưởng đến các quốc gia nhập khẩu và xuất khẩu năng lượng, bao gồm Việt Nam thông qua các đối tác thương mại lớn.
- Rủi ro địa chính trị: Thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn còn mong manh, và việc xuất hiện các tuyến đường vận tải mới cùng với cảnh báo từ Iran cho thấy nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu, gây lo ngại cho sự ổn định khu vực và toàn cầu.