Nghiên cứu của FiinRatings về 15 ngân hàng từng gặp sự cố thanh khoản tại Việt Nam cho thấy, trước khi mất hoặc tiệm cận mất khả năng thanh toán, các ngân hàng này đều xuất hiện những dấu hiệu mất cân đối về tài sản, tín dụng và tiền gửi. Những biến động này cho thấy rủi ro có thể tích tụ trong thời gian dài trước khi lan truyền nhanh chóng và cần đến sự can thiệp của cơ quan quản lý.
Diễn biến chi tiết
FiinRatings đã phân tích và chỉ ra 11 dấu hiệu cảnh báo sớm, bao gồm 5 yếu tố định lượng và 6 yếu tố định tính, giúp nhận diện nguy cơ mất thanh khoản. Các dấu hiệu này phản ánh sự bất thường trong mô hình kinh doanh, cơ cấu tài sản - nguồn vốn, bộ đệm vốn, chất lượng tài sản và thanh khoản của ngân hàng.
Dấu hiệu định lượng phổ biến nhất là sự mất cân xứng giữa tăng trưởng tổng tài sản, dư nợ cho vay và tiền gửi khách hàng, được ghi nhận ở cả 15 ngân hàng từng tiệm cận hoặc mất khả năng thanh toán. Ví dụ, có ngân hàng tổng tài sản tăng 288% vào năm 2009, chủ yếu nhờ tiền gửi và cho vay tổ chức tín dụng khác, trong khi dư nợ khách hàng chỉ tăng 31%. Một năm sau, tổng tài sản giảm 9% nhưng cho vay khách hàng lại tăng 122%, cho thấy sự mở rộng tín dụng nhanh chóng và tập trung.
Các sự kiện căng thẳng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và giai đoạn 2022-2023 đều cho thấy các rủi ro thường không suy yếu đột ngột mà tích tụ từ từ qua sự suy giảm về chất lượng tài sản, khả năng sinh lời, thanh khoản, mức độ an toàn vốn, cơ cấu nguồn vốn hoặc chất lượng quản trị.
Tác động & Nhận định
Những dấu hiệu cảnh báo sớm này mang lại giá trị lớn cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc đánh giá sức khỏe và rủi ro của các tổ chức tín dụng. Việc nhận diện sớm các vấn đề thanh khoản giúp:
- Nhà đầu tư có thêm công cụ để đánh giá rủi ro khi lựa chọn cổ phiếu ngân hàng hoặc gửi tiền.
- Cơ quan quản lý có thể can thiệp kịp thời, hạn chế rủi ro hệ thống và bảo vệ sự ổn định của thị trường tài chính.
Các yếu tố định tính sẽ bao gồm chất lượng quản trị và những rủi ro tiềm ẩn khác, cần được xem xét kỹ lưỡng bên cạnh các chỉ số định lượng để có cái nhìn toàn diện về sức khỏe của ngân hàng.